पुण्यातील पगारदार वर्गासाठी काय बदलणार?
- तनया कुलकर्णी
पुणे | आयकर भरण्याच्या पद्धतीत १ एप्रिलपासून मोठा बदल होणार आहे. अनेक वर्षे पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी फॉर्म १६ हा सर्वात परिचित दस्तऐवज होता. पगारातून किती करकपात झाली, याचे साधे प्रमाणपत्र म्हणून तो वापरला जात होता. मात्र १ एप्रिलपासून यात बदल होणार आहे.
आयकर विभागाने फॉर्म १६ ऐवजी फॉर्म १३० लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. कर अहवाल प्रक्रिया अधिक आधुनिक, पारदर्शक आणि डिजिटल नोंदींशी सुसंगत करण्याचा हा प्रयत्न आहे. पुण्यातील मोठ्या प्रमाणातील पगारदार वर्गासाठी आयटी क्षेत्र, वित्तीय सेवा, उत्पादन क्षेत्र किंवा स्टार्टअप्समध्ये काम करणाऱ्या व्यावसायिकांसाठी हा बदल केवळ तांत्रिक नाही. तो त्यांच्या उत्पन्न नोंदणी, पडताळणी आणि कर भरण्याच्या पद्धतीवर थेट परिणाम करणार आहे.
काय बदलणार आहे?
* फॉर्म १३० हा फॉर्म १६ चाच अधिक प्रगत आणि सुधारित प्रकार आहे.
* फॉर्म १६ मध्ये प्रामुख्याने पगाराची रक्कम आणि स्रोतावर कपात केलेला कर याची माहिती दिली जात असे.
* मात्र फॉर्म १३० मध्ये अधिक व्यापक आर्थिक माहिती दिली जाणार आहे. आयकर विभागाकडे आधीपासून उपलब्ध असलेली विविध माहिती एकत्रित करून अधिक सुसंगत स्वरूपात सादर केली जाईल.
हा बदल का?
* या बदलामागील उद्दिष्ट स्पष्ट आहे. ते म्हणजे जाहीर केलेले उत्पन्न आणि प्रत्यक्ष उत्पन्न यामधील तफावत कमी करणे.
* यासाठी करदात्यांची माहिती विविध स्रोतांमधून एकत्र करून तिची अचूक पडताळणी केली जाणार आहे.
* मानवी चुका कमी करणे, डिजिटल पडताळणी मजबूत करणे आणि संपूर्ण प्रक्रियेत पारदर्शकता वाढवणे हे यामागील मुख्य हेतू आहेत.
* फॉर्म २६एएस आणि वार्षिक माहिती विवरणपत्र यांसारख्या प्रणालींमुळे आयकर विभागाकडे आधीच मोठ्या प्रमाणात आर्थिक माहिती उपलब्ध आहे. फॉर्म १३० हा या प्रणालींशी सुसंगत राहील.
फॉर्म १३० मध्ये काय असेल?
फॉर्म १६ च्या तुलनेत फॉर्म १३० अधिक सविस्तर आणि संरचित असेल. यामध्ये खालील माहिती असण्याची शक्यता आहे:
* पगाराचा तपशील आणि अतिरिक्त लाभ
* स्रोतावर कपात केलेला कर
* भत्ते आणि सवलतींचा तपशील
* वार्षिक माहिती विवरणपत्र आणि फॉर्म २६एएसशी सुसंगत माहिती
* अधिक अचूक पडताळणीसाठी अतिरिक्त माहिती
म्हणजेच, साध्या प्रमाणपत्रापेक्षा हा अधिक माहितीपूर्ण दस्तऐवज असेल.
आयकर भरण्याची प्रक्रिया होणार; अधिक सुलभ, अधिक अचूक
पुण्यात आयटी, सॉफ्टवेअर, स्टार्टअप्स, उत्पादन आणि वित्तीय क्षेत्रात मोठा पगारदार वर्ग आहे. या सर्वांसाठी आयकर भरणे ही वार्षिक नियमित प्रक्रिया आहे.
फॉर्म १३० लागू झाल्यानंतर ही प्रक्रिया अधिक सुलभ होऊ शकते, कारण सर्व माहिती डिजिटल पातळीवर जुळवली जाईल. मात्र यामुळे अचूकतेचे महत्त्वही वाढणार आहे.
नियोक्ता, आयकर विभाग आणि करदात्याने दिलेल्या माहितीत तफावत असल्यास ती सहज लक्षात येईल. त्यामुळे सर्व कागदपत्रांमध्ये सुसंगती राखणे आवश्यक ठरेल.
करदात्यांनी काय काळजी घ्यावी?
* भारताची करप्रणाली आता जाहीर माहितीवर आधारित पद्धतीतून डेटा-आधारित पडताळणीकडे वळत आहे. पूर्वी करदात्यांच्या घोषणांवर अधिक अवलंबून राहिले जात होते. आता मात्र विविध स्रोतांमधील माहिती एकत्र करून तिची डिजिटल पडताळणी केली जाते. यामुळे करदात्यांनी उत्पन्न जाहीर करताना अधिक काळजी घ्यावी
*सर्व तपशील नीट पडताळावेत
* कागदपत्रांमध्ये सुसंगती ठेवावी
कर भरण्यावर परिणाम
बहुतेक पगारदारांसाठी कर भरण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी होईल. पूर्व-भरलेली माहिती उपलब्ध असल्यामुळे हाताने माहिती भरण्याची गरज कमी होईल. मात्र चुका करण्याची शक्यता देखील कमी होईल, कारण चुकीची माहिती किंवा न जाहीर केलेले उत्पन्न सहज ओळखले जाईल. विशेषतः अतिरिक्त उत्पन्न असणारे फ्रीलान्सर किंवा गुंतवणुकीतून उत्पन्न मिळवणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी अधिक सावध राहणे आवश्यक आहे.
सुविधा आणि लाभांवर लक्ष
नवीन बदलांनुसार नियोक्त्यांकडून मिळणाऱ्या खालील सुविधांवर अधिक लक्ष दिले जाणार आहे.
* कंपनीकडून मिळणाऱ्या गाड्या
* व्याजमुक्त किंवा सवलतीचे कर्ज
* भत्ते आणि परतफेडी
यांचा समावेश आहे. हे सर्व आता अधिक स्पष्टपणे नोंदवले जाणार आहे.
फॉर्म १६ विरुद्ध फॉर्म १३०
फॉर्म १६:
* मूलभूत पगार आणि कर तपशील
* मर्यादित आर्थिक माहिती
* स्वतंत्र पडताळणी आवश्यक
फॉर्म १३०:
*सविस्तर पगार आणि कर माहिती
*वार्षिक माहिती विवरणपत्र आणि फॉर्म २६एएसशी सुसंगत
*अधिक पारदर्शक आणि अचूक प्रणाली
सीबीडीटीच्या निर्देशांचा संदर्भ
सेंट्रल बोर्ड ऑफ डायरेक्ट टॅक्सने (सीबीडीटी) दिलेल्या निर्देशांनुसार, १ एप्रिल २०२६ पासून नवीन आयकर कायदा २०२५ आणि मसुदा आयकर नियम २०२६ अंतर्गत फॉर्म १६ चा क्रमांक बदलून फॉर्म १३० करण्यात येणार आहे. हा दस्तावेज पगार उत्पन्नासाठी वार्षिक करकपात प्रमाणपत्र म्हणून वापरला जाईल.
दस्तऐवजाचा मूलभूत उद्देश तोच राहणार असला तरी, संपूर्ण प्रणाली अधिक डिजिटल, सुलभ आणि पारदर्शक करण्यासाठी हा बदल करण्यात आला आहे. भारताची करप्रणाली आता अधिक डेटा-आधारित आणि पारदर्शक होत आहे. फॉर्म १६ ते फॉर्म १३० हा बदल त्या दिशेने टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल आहे.
पुण्यातील पगारदार वर्गासाठी यामुळे कर भरणे सोपे आणि स्पष्ट होईल, मात्र नियमांचे पालन अधिक काटेकोर करावे लागेल. आता कर भरणे म्हणजे केवळ फॉर्म भरून देणे नसून, विविध स्रोतांतील माहिती अचूकपणे जुळवणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.
“करप्रणाली आता डेटा-आधारित होत असून सर्व माहितीची डिजिटल पडताळणी होते. त्यामुळे करदात्यांनी अधिक अचूक आणि सुसंगत माहिती देणे आवश्यक आहे.”
– उमेश शेजवलकर, चार्टर्ड अकाउंटंट
